Ağaç işi ile uğraşan sanatçılar, yumuşaklık derecelerine göre ceviz, elma, armut, sedir, gül ve abanoz ağaçlarından yaptıkları eserlere değişik teknikler uygulamışlardır. Örneğin; Beylikler ve Selçuklular
Tarih boyunca toplumların sosyal, psikolojik, siyasal ve ekonomik olguları sanata yönlendirmiştir. Tarih öncesi dönemden günümüze kadar, mobilya sanatının geçirmiş olduğu evreleri mimarlığa biçim veren sitiller etkilemiştir. Salt bir kullanım aracı olmanın ötesinde, mimarinin bir aksesuarı olarak kullanılan mobilyanın yapımını ülkenin coğrafi durumu, yöresel ödevleri, ekonomik durumu, teknik düzeyi, siyasal gücü ve gereç durumu etkiler. Bugün çeşitli mobilya örnekleri, müzelerde veya koleksiyonlarda, kültür tarihinin tanıkları olarak korunmakta ve sergilenmektedir. Osmanlı ağaç sanatı, Selçuklu Devleti ve Beyliklerden aldığı, bu sanat eserlerini gelişme, duraklama evrelerinde mimariye koşut olarak yaşam tarzına ve dolayısıyla iç mekan tasarımlarına da tesir etmiştir. Günümüzde XIX.yy yapımı olan saraylarımızı, Osmanlı ağaç işçiliğini sergileyen müzeler olarak tanımlayabiliriz. Bu müzeler, Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı ve Yıldız Sarayıdır. Bu müzeler dışında da ufak çapta araştırmalar yapılmış olup Osmanlı ağaç işçiliği konusunda genel bir bilgi vermek amaç edinilmiştir. OSMANLI AĞAÇ İŞÇİLİĞİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ Ağacın günlük yaşantıda kullanılmaya başlaması başta mimari olmak üzere bezeme ve eşya yapımında yepyeni bir sanat dalını ortaya koymuştur. Ancak doğanın belirli bir zaman, süreci içerisinde ahşabı yok etmesi, çok uygulanan ağaç eserin günümüzde gelmesini engellenmiştir. Bununla beraber orta Asya kurganlarında, özellikle Pazırık’ta yapılan araştırmalar Türklerin ağaç işçiliğinde çok eski tarihlerden bu yana etkin olduğunu göstermiştir. Nitekim W.Radloff’un Altay dağlarında 1865 yılında yaptığı araştırmalar, ağaç eserlerin en erken örneklerini ortaya koymuştur. Türk sanatında ağaç işçiliğinin yalnız mimariyi tamamlaması bir yana aynı zamanda ilginç bir bezeme unsuru olarak da dikkati çekmiştir. Ağaç işçiliği Türk mimarisinin en küçük ayrıntısı ile bütünleşmiş ve bunun sonucu olarak da birbirinden güzel sütunlar stalaktitli başlıklar kapı, pencere, dolap kanatları, tavanlar, kirişler, konsollar ve kavukluklar en umulmadık yerlerde karşımıza çıkmıştır. Türkler ağaç işçiliğini geliştirerek en üst düzeye ulaştırmıştır. Bunun sonucu olarak da eski Türk evleri, sarayları, köşkleri ağaç işçiliğinin katkısı ile sözcüğün tam anlamı ile başlı başına birer sanat eseri niteliğine ulaşmışlardır. Dinsel yapıların minber, mihrap, rahle, vaiz kürsüsü, sanduka, Kur’an ve cüz mahfazaları da bunu tamamlamıştır. Ağaç işi ile uğraşan sanatçılar, yumuşaklık derecelerine göre ceviz, elma, armut, sedir, gül ve abanoz ağaçlarından yaptıkları eserlere değişik teknikler uygulamışlardır. Örneğin; Beylikler ve Selçuklular çoğunlukla oyma, şebekeli oyma ile boyama tekniğine önem vermişlerdir. Osmanlılar ise başlangıçta bu teknikleri aynen uygulamış, sonra da geçme tekniğini (kündekari) geliştirmiştir. Bunun ardında da ağaç kakma, sedef, fildişi kakma, gömme ve sedef mozaik tekniklerine yaygın biçimde yer vermişlerdir. Bütün bunlara karşılık Türk sanatında ağaç işçiliği ile ilgili inceleme ve araştırmaların başlangıcı çok eski tarihlere inememiştir. Türk sanatında ağaç işçiliği de bu yüzden yeterli bir aydınlığa kavuşamamıştır. Özellikle ağacın günlük yaşantıda kullanılışı, değişik şekillerde eşyaların, kapkacakların ortaya çıkışının başlıca etkeni olmuştur. Osmanlıların ağaç işi ile uğraşan sanatçılara verdikleri isim kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber tahta oymacılığına ‘Naht” denilmişse de bu sanatı yapanlara verilen “Nahhat” adı ile ilgili bir kelimeye kayıtlarda rastlanmamıştır. Selçuklu ve Beylikler dönemi ağaç işçiliği 15. yüzyıla kadar Erken Osmanlı çağı ağaç işçiliğini etkilemiştir. Bu yüzyıldan sonra geliştirilen yeni teknik ve bezeme ile daha zengin ve daha görkemli bir işçiliğe yönelinmiştir. Selçukluların yaygın biçimde uyguladıkları oyma ve şebekeli oymanın yanı sıra, geçme tekniğine (kündekâri) geniş ölçüde yer verilmiş, sedef, bağa, fildişi, altın, gümüş gibi birbirinden değişik ağaç işleri meydana getirilmiştir. OSMANLI AĞAÇ İŞÇİLİĞİNİN ÖZELLİKLERİ Öncede değindiğimiz gibi Selçuklu ağaç işçiliği 15.yy’la dek Erken Osmanlı Çağı ağaç işlerini etkilemiş ardından yeni teknik ve süsleme elemanları ile de değişik ağaç işleri ortaya çıkmıştır. Selçukluların geniş ölçüde uyguladıkları oyma ve şebekeli oymanın yanında geçme tekniğine geniş bir yer verilmiş sedef, bağa, fildişi ve hatta altın, gümüş gibi yardımcı elemanların katkısı ile zengin ve değişik biçimde ağaç işleri meydana getirilmiştir. Osmanlı ağaç işçiliğinde bezeme olarak rumili kompozisyonların yarı sıra sık sık çiçek motifleri de kullanılmıştır. 15.yy ağaç işlerinde bitkisel elemanlardan başka sade örneklere ve yazıtlara rastlanırsa da dikdörtgenlerle zikzaklar da dikkati çeker. Bu çağın en güzel ve en zengin örnekleri arasında Edirne Sultan II.Bayazıt Camii’nin cümle kapısı ile dolap ve pencere kapaklarını gösterebiliriz. 16.yy’da çiçek bezemesi ağaç işlerinin tümünü kaplamış, rumilerle daha da komplike bir üsluba yönelinmiştir. 16. ve 17.yy’larda Topkapı Sarayı’nda ağaç işçiliğini öğreten atelyeler kurulmuş ve pekçok sanatçının yetişmesine imkan sağlanmıştır. Zamanın sanat akademisi sayılan bu atelyelerde Hayreddin, Sinan, Davud, Mehmet gibi ünlü mimarlar mesleki bilgilerinin yanında sedef işçiliği ile marangozlukta öğrenmişlerdir. Bu yüzyılda yapılan ağaç işlerinde sonsuzluk kavramı herşeye hakim olmuştur. Sadelikten uzaklaşılmış, daha hareketli ve daha göz doldurur bir süslemeye yönelinmiştir. Özellikle 16.yy ağaç işlerinde üzerinde durulması gereken ilginç bir nokta da o zamana dek çinilerde görülen çintemanilerin bu kez ağaç işlerinde karşımıza çıkışıdır. Örneğin Topkapı Sarayı’ndaki Bağdat ve Revan köşklerinin sedef ve bağa kakmalı kapılarında yer yer çintemaniler vardır. Bunun yanında rumili, palmetli bezemeler de birbirinden ayrılarak kartuşlar içerisine alınmıştır. 17.yy Türk ağaç işçiliğinin getirdiği bazı yenilikleri ise Can Kerametli şöyle açıklar: “Ağaca uygulanan sedef, bağa ve fildişi gibi yeni maddeler ağaç işçiliğini renklendirmiştir. Çiçekli üslup ve palmet motifleri teknik bir zaruretten gelen geometrik bir nizam içinde devrin ağaç işçiliğinin özelliklerini belirtir. Fildişi kaplamalı eserlerde palmet motiflerinin yanında yazı da önemli süsleyici bir unsur olarak kullanılmıştır. Bu terkibin en iyi örnekleri Kur’an mahfazaları ve rahlelerdir. İşçilikte dekoratif tertip ve çeşitli geometrik biçimler de elde edilmiştir”. 16. ve 17.yy’da Osmanlılar değişik biçimlerde Kur’an ve cüz mahfazaları ile rahleler yapmışlardır. Bunların yapıldıkları malzeme titizlikle seçilmiş, üzerlerine kakma veya yapıştırma sureti ile süsleyici elemanlar eklenmiştir. Topkapı Sarayı müzesinde Sultan I.Ahmed’in “Arife Tahtı”, Sultan IV.Mehmed’in “Saltanat Kayığı’nın” yanı sıra sayısız mahfazalar, çekmeceler, kutular, rahleler, masalar, gergefler, saat dolapları, çerçeveler yapılmıştır. Mobilya yapımında yararlanılan sedef ve bağa kakmalardan başka mücevherlerin yardımı ile göz maştırıcı ağaç işlerine ulaşılmıştır. 18.yy’da Türk yapı sanatının her dalında kendini gösteren Avrupa’nın Barok ve Rokoko etkisi ağaç işlerinde de kendini göstermekten geri durmamıştır. Bundan sonra ağaç işçiliği kendi özelliğini yitirerek tümüyle Avrupa etkisinde kalmıştır. Böylece ağaç eserlerinin büyük çoğunluğu İtalyan Barok, Fransız Rokoko’sundan ayırmak olasılığı kendiliğinden ortadan kalkmıştır. Bu yüzyılın Kur’an mahfazaları ile çekmecelerinin en güzel örnekleri Topkapı Sarayı Müzesi ile Türk ve İslam Eserleri Müzesindedir. Buradaki sekiz köşeli, üstü kubbeli, her yanı sedef ve bağa kakmalı örneklerin üzerlerine sedeften sülüs yazılarla onları işleyen sanatkarların isimleri yazılmıştır. 19.yy ağaç işçiliğinde ise Avrupa’nın Barok, Rokok, Ampir ve Eglektit üsluplarının etkisi daha da yoğunlaşmıştır. Özellikle istiridye kabuğu motifleri ağaç işlerinde, hünkar mahfillerinde altın yaldız olarak defalarca tekrarlanmıştır. _________________________________________________________________ İlgili Etiket ve Başlıklar.. osmanlı, osmanlı tarihi, tarihi osmanlı, osmanlı resimleri, fayton, ağaç evler, geleneksel sanatlarımız, ağaç ev, ağaç çeşitleri, osmanlı isimleri, ağaç evleri, ahşap işçiliği, bir ağaç, osmanlı mimarisi, osmanlı altın, osmanlı evleri, ağaç mobilya, osmanlı ağacı, osmanlı fotoğrafları, osmanlı soy ağacı, osmanlı özellikleri, osmanlı yapı, oyma ağaç, ahşap el sanatları, osmanlı gümüş, osmanlı sanatları, osmanlı evi, faytonlar, osmanlı takı, osmanlı tarihçesi, ağaç özellikleri, maket ağaç, osmanlı ahşap, osmanlı mobilya, ahşap ağaç, osmanlı anadolu, osmanlı kapı, osmanlı motif, fayton imalatı, osmanlı ev, osmanlı bakır, eski ağaç, osmanlı evler, osmanlı işi, osmanlı bilezik, osmanlı hediyelik, osmanlı işlemeleri, osmanlı köy, kütük ağaç, tarihi ağaç, osmanlı devleti soy ağacı, osmanlı işleme, hediyelik ağaç, osmanlı deri, osmanlı devletinin soy ağacı, tahta ağaç, altın ağaç, fayton yapımı, osmanlı oyma, osmanlı sedef, şehzade fayton, gümüş ağaç, osmanlı kütük, osmanlı maket, osmanlı varak, osmanlı ahsap, osmanlı arşivi soy ağacı, osmanlı elsanatları, osmanlı imparatorluğu soy ağacı, . Kaynak: DEMİRİZ, Y., 1989, Erken Osmanlı Mimarisinde Süsleme 11. YÜCEL, E., 1986, Osmanlı Ağaç İşçiliği, Sayfa 4. OSMANLI AĞAÇ İŞÇİLİĞİNDE YAYGIN OLARAK KULLANILAN AĞAÇ TÜRLERİ 4.1. Çam 4.1.1. Yetiştiği yerler Yayılış olarak dünyada kuzey ve orta Avrupa, güney İspanya, kuzey İtalya, Makedonya, Türkiye, Kafkaslar ve İran’da yayılış gösterir. Türkiye’de karışık orman olarak oldukça yaygındır. Özellikle Karadeniz’in iç kesimlerinde ve Toroslar yöresinde büyük çam ormanları bulunur. Ülkemizde doğal olarak 5 çam türü yetişmekte ve hepsi iki iğne yapraklı olup sert çamlar grubuna girmektedir. Memleketimiz ormanlarında %38,5 gibi en yüksek nispette bir orman sahasına yayılmıştır. Hızlı büyüyen ve düzgün gövde yapan orman ağaçlarındandır. En önemli çam türleri; sarı çam, Toros kara çamı, kızıl çam, fıstık çamı, Halep çamıdır. Sarı çam kuzey Anadolu bölgesinde, Toros kara çamı Karadeniz’in iç bölgelerinde, batı ve güney Anadolu’da, kızıl çam Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde, fıstık çamı özellikle batı Anadolu’da, Halep çamı da doğu Akdeniz ile Milas-Bodrum arasında görülmektedir. Sarı çam, narin ve silindirik gövdeli, sivri tepeli ve ince dallı; yahut da dolgun gövdeli, yayvan tepeli ve kalın dallı bir ağaçtır. Bazen de fakir topraklarda kayalıklar üzerinde ve arktik rejyonlarda çalı halinde, bodur vaziyette bulunur. Genellikle kuvvetli bir kök sistemi kurar. fırtınalara karşı çok dayanıklıdır. Sarı çam, hafif kumlu toprakların ağacıdır. Derin ve gevşek toprakları sever. Işık ihtiyacı fazladır. Kara çam, boylu, birinci sınıf orman ağaçlarındandır. Olgunluk çağına gelmiş kar çamların odunları sert, dayanıklı, reçineli, iyi kalitelidir ve sarı çam odununun kalitesine yaklaşır. Kara çamın üstünlüğü veya avantajı ise sarı çamın yetişemediği yahut iyi gelişemediği yerlerde yetişmesidir. Kara çam, deniz kenarına yakın saf kum topraklarında yetişebilir. Rüzgar etkisi altında kalan yerlerde, özellikle portakal ve şeftali bahçelerinin korunmasında ön sıraya dikilecek ağaçların kara çam olması düşünülmelidir. Kara çam özellikle Dursunbey ormanlarından elde edilir ve burada üretilen karaçamlar üstün niteliklidir. Kızıl çam, genel görünümü ile Halep çamına benzer. Kalın dallı, gövdeleri de çok kere düzgün değildir. Ancak rakım yükseldikçe ağaçlarda gövdelerin düzgünleştiği görülür. Odunu fazla kıymetli değildir. Ambalaj için çok kullanılır. reçine üretimi bakımından önemi büyüktür. Halep çamının odunu açık renklidir, odunundan reçine elde edilir. Akdeniz ülkelerinin sahil ağacıdır. Her çeşit toprak üzerinde yetişir. Fıstık çamı, diğer çamlardan kolayca ayırt edilebilecek şemsiye gibi dağınık bir tepeye sahip ağaçtır. Gövde düzgün, kırmızımtrak-gri renkli kalın kabuğu derin çatlaklıdır. Bu çam türlerinden başka; sahil çamı, Monteri çamı, Panderosa çamı, Veymut çamı, ağlayan çam, İsviçre fıstık çamı, Rumeli Veymut çamı ve Radyata çamı önemli türlerdendir [2,3,4]. 4.1.2. Yapısı Çamlar, köknar ve ladinden daha serttir. Onlardan daha az esnektir. Yük taşıma niteliği çok iyidir. Kolay işlenir. reçinesi temizlendikten sonra boyanabilir. Vida ve çivi ile bağlantısı iyidir. Görünüşü bozan mavi lekelenme estetik değerini azaltır. İlkbahar odunundan yaz odununa geçiş anidir. Tekstür yeknesaktır. Sarı çamın yıllık halkaları belirgindir. Diri odun açık sarı, öz odun koyu renklidir. Çok kıymetli odunları oldukça dayanıklı ve reçinelidir. Sarı çamın diri odunu kara çamınkinden belirgin olarak dardır. Odunları çok kolay işlenir, düzgün ve parlak bir satıh verir; boya, cila ve tutkalı son derece kolay kabul eder. Çiviyi iyi tutar. Odunu homojen bir yapıda olup yaz odunu ile ilkbahar odunu arasındaki sınır çok belirgindir. Hava kurusu özgül ağırlığı 0,52 gr/cm3’tür. Kara çamın diri odunu sarımsı veya kırmızımsı-beyaz renkte olup, enine kesitte gövde yarıçapının hemen, hemen yarısını kaplamaktadır. Öz odunu ise kırmızımsı-kahverengindedir. Odunu sarı çama göre daha ağırca ve mat renklidir. Reçinece zengin ve daha çok reçine kanalları bulunmaktadır. Yıllık halka sınırları belirgindir. Kara çam odunun hava kurusu özgül ağırlığı 0,56 gr/cm3’tür. Göbek odunlu ağaçlar grubundandır. Diri odunu geniş, göbek odunu dardır. Yumuşak ve gevşek yapılıdır. Çivi, vida ve tutkalla bağlantı kurma niteliği iyidir. Düzgün dokulu ve az reçineli türlerinde çalışma oranı azdır. Kızıl çamın diri odunu doğal halde kırmızımsı-beyaz renkte, öz odunu ise kırmızımtrak-kahverengindedir. Yıllık halka sınırları belirgindir. Orta derecede yumuşak, orta derecede eğilme ve şok mukavemetine sahip, kolay işlenen ve iyi tutkallanan, orta derecede çalışması bulunan, elastikiyeti ve çivi tutma kabiliyeti iyi olan bir ağaç türüdür. Hafif ve yumuşak olan odunu kolaylıkla yarılır [2,3,4]. Fıstık çamı, parkçılık bakımından değerli bir ağaçtır. Fıstık çamı odunu sarı çam ve kara çamınki kadar değerli değildir. Fıstık çamı Akdeniz ülkelerinin peyzajında karakteristik bir öğedir. Monteri çamının vatanı Amerika’dır. Az reçineli odunu selüloz ve kağıt üretimine çok elverişlidir. Panderosa çamının vatanı Kuzey Amerika’dır ve ticari değeri olan çam türlerinden birisidir. Bu türün odunu sert, dayanıklı ve reçinelidir. Öz odun açık kırmızımtrak-kahverenginde, diri odun ise sarımtrak-beyazdır. İnce tekstürlü, iyi işlenebilen kerestesi bir çok kullanış yeri bulur. 4.1.3. Osmanlılarda kullanıldığı yerler Yapı marangozluğunda; özellikle ahşap pencere, ahşap kapı yapımında, taban ve tavan döşemelerinde, ahşap ev yapımlarında, fayton yapımında, mobilya alanında; torna işlerinde, cami minberlerinde, cami kürsüsü yapımında, Kur’an mahfazalarında, rahle yapımında ve divan yapımında kullanılmıştır [1]. 4.2. Sedir 4.2.1. Yetiştiği yerler Türkiye’nin güneyinde, Toroslarda bulunur. Ülkemizde halk arasında katran adı ile anılan sedir cinsinin, günümüzde; kuzey Afrika, Lübnan, Kıbrıs, Himalayalar ve Nepal’de yayılmış birbirine az çok benzerlik gösteren 4 türü vardır. Kışın yaprağını dökmeyen boylu orman ağaçlarındandır. Ülkemiz sedir ormanlarında 650-1000 yaşlarında fertlerin varlığı saptanmıştır. Zamanla düzgün ve dolgun gövde yaparlar. Çok kıymetli, eterik yağlı ve güzel kokulu odunları çok eski çağlardan beri kullanılmaktadır. Sedirler ışık ağaçlarıdır. Sıcaklık istekleri fazla buna karşılık nem istekleri nispeten azdır, donlara karşı oldukça duyarlıdırlar. Ülkemizdeki sedir türleri; Toros sediri (Lübnan sedir), atlas sediri, Kıbrıs sediri ve Himalaya sediridir. Genel orman sahasındaki nispeti %3,5 kadardır. Toros sediri güney Anadolu’da Toroslar ile anti Toroslar üzerinde yetişmektedir. Köyceğiz’den Amanoslara kadar yayılmıştır. Toroslardaki sedir ormanları genellikle 1200-2000 m yükseltiler arasındadır [2,3]. 4.2.2. Yapısı Diri odunu geniş, hafif kırmızımsı ile sarımsı-beyaz renkte, öz odunu açık sarımsı ile kırmızımsı- kahverengindedir. Traumatik reçine kanallarına sık, sık rastlanır. Boyuna kesitleri oldukça parlaktır. Odunu orta sert ve orta ağırlıkta olup hoş aromatik kokuludur. Hava kurusu özgül ağırlığı 0,52 gr/cm3’tür. Kolay işlenir ve yarılır. Lifleri düzgündür. Renk verme ve cilalanması güçtür. İyi yapıştırılır, çalışması az direnç özellikleri orta derecededir. Öz odununun sınırı belirlidir ve oldukça geniştir. Tatsız olan odunu kolay kurutulur, çatlamaz ve çalışması azdır. Mekanik özellikleri çok üstündür. Gerek dar yıllık halkalı oluşu gerekse dayanıklı bir oduna sahip olması nedeni ile geniş bir kullanım alanı vardır. El aletleri ve makinelerle işlenmesi kolaydır. Körleştirme etkisi azdır. Büyük budakları makine ile çalışmada güçlük çıkarır. Lif yönünde yarılmalar meydana gelebilir. Odunu hızlı ve kolay kurutulabilir. Çatlamaya, şekil değiştirmeye ve dış sertleşmeye eğilimi yoktur. Yüksek sıcaklık derecelerinde kurutulursa reçine akışı ve belirgin renk değişmesi olabilir. Sedir odunu güç emprenye olabilen bir ağaç türüdür. Dayanıklı, çalışması az, mukavemet özelliği orta derecededir. Normal olarak reçine kanalları yoktur [3,6]. 4.2.3. Osmanlı ağaç işçiliğinde kullanıldığı yerler Dış alanda; ahşap köprü, ayak sütunlarında, fayton yapımında ve ahşap ev yapımında, iç mekanlarda taban ve tavan döşemelerinde,gömme dolap, vitrin, büfe ve divan, çeyiz sandığı mücevher kutusu, camii minberleri yapımı vb. yerlerde kullanılmışlardır [5]. 4.3. Abanoz 4.3.1. Yetiştiği yerler Güneydoğu Asya; Endonezya, Selebes adası ve Borneo’da yayılış yapmaktadır. Seylan abanozu Seylan ve doğu Hindistan’da yayılış göstermektedir. Siyah abanoz Seylan, Sumatra ve Bombay’da, kahverengi abanoz Makasar adasında yetişir. Makasar adasında yetişen abanoz ağacında siyaha yakın koyu zeminde kırmızı kahverengi çizgiler bulunur. Abanoz ağacının bu türü daha çok Makasar adı ile tanınır. 4.3.2. Yapısı Kullanılabilir gövde uzunluğu 10 m’ye kadar olup gövde orta çapı 0,3-0,6 m arasında değişir. Gövde şekli silindiriktir. Diri odun geniş, beyaz ile sarımsı kahverenginde, öz odun siyah düzensiz kırmızımsı-kahverengi şeritlidir. Tekstür ince ve yeknesak, lifler düzgün, bazen düzensiz, ince iğne çizikli, parlak ve çok dekoratiftir. Traheler lup altında görülebilir. Odunu gevrek yapıda olduğundan el aletleri ve makinelerle işlenmesi güçtür. Son derece körleştirme etkisine sahiptir. Testerelerle biçmede optimum kesiş hızı 18 m/s’dir. Çivileme ve vidalamada ön delme işlemine gerek vardır. Tutkallanması güçtür, çok iyi cila kabul eder, iyi tornalanır. Gözlerde ve solunum yollarında tahrişe neden olabilir. Ağaçlar kesimden 2 yıl önce çepeçevre oyuk açılarak kurumaya terk edilir. Kesimden sonra biçme işlemi yapılır ve kalaslar 6 ay üstü kapalı yerde depolanır. Böylece çatlama ve çarpılmayı önlemek için hızlı kuruma engellenmiş olur. Özellikle siyah kısımlar çatlamaya eğilimlidir. Bu nedenle güç kurutulur. Kullanım yerinde stabilitesi çok iyidir. Siyah renkli öz odun çok dayanıklı ve termitlere karşı orta derecede dirençlidir. Diri odun emprenye edilebildiği halde öz odunun emprenyesi çok güçtür. Sri Lanka’ da yetişen hakiki abanoz ağacı genellikle tamamen siyah bir görünüştedir. Afrika abanoz türü Afrika’da yetişmektedir. Göbek odunlu ağaçlardandır. Dış odunu geniştir. İnce gözeneklidir. Gözenek çukurları kendine özgü bir madde ile doludur. Çok dekoratif bir çizgi ve damar desenleri yapar. Dış odunu pembe gri veya soluk kırmızı kahverengidir. İç odunu siyahtır. Üzerinde düzensiz açık ve koyu renkli damarlar bulunur. Sert bir ağaçtır. Buna karşın işlenmesi kolaydır. Tutkalla iyi bağlantı kurar, çok iyi verniklenir. Rengi solmaz ve kendiliğinden değişmez. Kaplama üretimine çok elverişlidir. Değişen hava koşullarında üstün dayanım özellikleri gösterir. Kururken çok çalışır ve çatlar. Zımparalanırken çıkan tozlar gözü ve solunum organlarını rahatsız eder. Hava kurusunun özgül ağırlığı 1,10 gr/cm3’tür. Bu ağacın masifi 20-40 kg’ lık parçalar halinde satılır. Seylan abanozu diri odunu sarımtrak-beyaz, öz odun siyah renkli olup üzeri yeşilimsi veya yeşilimsi-siyah şeritlidir. Dağınık olan traheler ancak lupla görülebilir. Mozambik abanoz ağacının odunu son derece değerlidir. Sert ve ağırdır, gerçek abanoz ağacının odununa çok benzer. Öz odunu koyu kahverengidir [4,6,7]. 4.3.3. Osmanlılarda ağaç işçiliğinde kullanıldığı yerler Açık havada; sandal, kayık vb. yerlerde, içmimaride; oymacılığa ve kakmacılığa elverişli olan ağaç işlemelerinde, özellikle Kur’an çekmeceleri, sakal-ı şerif çekmeceleri, mücevher çekmeceleri, Kur’an mahfazaları, mücevher kutuları, çeyiz sandığı, cami minberi gibi yerlerde sıkça kullanılmışlardır [10]. 4.4.Gül 4.4.1.Yetiştiği yerler Güneydoğu Asya; doğu ve batı Hindistan, Sri Lanka ve Java’da yetişir. Ayrıca Avustralya ve Brezilya’da bulunmaktadır. Orta ve güney Amerika’da yetişen Rio Palisander ile Honduras gül ağacı dünya ticaretinde öneli yeri olan diğer gül ağacı türleridir. Brezilya gül ağacı güney Amerika; doğu Brezilya (Bahia ve Rio De Janeiro) ve Arjantin’de yayılış gösterir. 4.4.2. Yapısı 20-25 m boyunda ağaçlardır. Diri odun sarımsı, öz odun sarımsı kahverengi ile kahverengi-mor renkte, koyu kahverengi ile koyu morumsu kahverengi şeritlidir. dağınık traheli ve çok dekoratiftir. Kullanılabilir gövde uzunluğu 8-12 m olup gövde orta çapı 0,5-0,8 m’ dir. Gövde şekli silindiriktir. Diri odun 4-6 cm genişliktedir. Tekstür orta derecede kaba, lifler dar ve grift, kaba iğne çizikli, az parlaktır. Traheler çıplak gözle, öz ışınları ise lup altında görülebilir. Yüksek yoğunluğu ve trahelerde bulunan kireçle birikintiler nedeni ile el aletleri ve makinelerle işlenmesi orta derecede güçtür. Kesilebilir, soyulabilir. Çivileme ve vidalamada ön delme işlemine gerek vardır. Radyal yönde güç yarılır. Yüzeyler doldurulduktan sonra son derece iyi cilalanır. Yapıştırılması iyidir. Ekzama, dermatitis, allerjik rinit, astıma neden olabilir. Çatlama ve çarpılmaya eğilimi vardır. Bu nedenle çok hızlı kurutmadan kaçınılmalıdır. Fırında kurutmada renklenmeler meydana gelebilir. Kullanım yerinde stabilitesi iyidir. Diri odun böceklere karşı hassas, öz odun mantar ve termitlere karşı çok dirençlidir. Öz odun son derece güç emprenye edilir. Sert ağaçlardandır, işlenince parlak ve düzgün yüzey verir. Değişik hava koşullarında oldukça dayanıklıdır. Böcekler ve mikro organizmalar tarafından kolay yıkımlanmaz. Az çalışır, kolay yarılır. Hava kurusunun özgül ağırlığı ortalama 0,95 gr/cm3’tür. Brezilya gül ağacı gül kokulu, yağlı bir görünüşte olup tutkallamada sorun çıkarabilir. Sıkı dokuludur. Fazla körleştirme etkisi nedeni ile işlenmesi güçtür. Avustralya gül ağacı pembe zeminde koyu kırmızı damarlıdır. Brezilya gül ağacı ile aynı renklerde fakat daha canlı bir görüntüsü vardır. Doğu Hindistan gül ağacının zemini kırmızıdır. Üzerinde siyah ve bej damarlar bulunur. Batı Hindistan gül ağacı kırmızı kahverengi üzerinde çok koyu kahverengi damarlı ve parıltılıdır [3]. 4.4.3. Osmanlılarda ağaç işçiliğinde kullanıldığı yerler Mücevher kutuları, çekmeceler, silah; kundak, dipçik ve kabzelerinde, bezeme, kakma ve sedef işçiliği gerektiren değerli eşya yapımlarında kullanılmışlardır [11]. 4.5. Ceviz 4.5.1. Yetiştiği yerler Kuzey ve güney Amerika, güney Avrupa, Ön Asya, İran, Kafkasya, güney ve doğu Asya ormanlarında da doğal olarak bulunur. Işık ağacı olan cevizlerin dünyada 25 türü bulunmaktadır. Derin, serin, kuvvetli ve kireçli topraklar üzerinde daha iyi yetişmektedir. Türkiye’nin hemen her yerinde yetişir. Orman oluşturmaz. Bahçelerde, tarlalarda yetiştirilir. Avrupa, Türkiye ve güney batı Asya’da yayılış gösterir. Yurdumuzda yayılış gösteren adi ceviz Türkistan, Himalaya, orta Asya ve İran’da yayılış yapmaktadır. Yurdumuzda hemen, hemen her tarafta kültür bitkisi olarak yetiştiği gibi çoğunlukla ormanlarda münferit fertler halinde ve bazen Samsun ve Tunceli’de olduğu gibi meşcereler halinde yetişmektedir. Adi ceviz, ülkemizin hemen, hemen her bölgesinde özellikle tarım arazisi üzerinde görülmektedir. Fakat odunu çok değerli olan cevizler kuzey Anadolu’da yetişmektedir. Odunu düzgün lifli olmakla beraber genellikle toprağa yakın kısımlarında yaşlandıkça urlar oluştuğunda yıllık halkalar dekoratif, düzensiz şekiller gelişmektedir. Adi ceviz Türkiye’de doğu Anadolu’da doğal olarak yetişmekle beraber hemen, hemen her tarafta kültüre alınmıştır. Kara ceviz, kuzey Amerika’nın doğusundaki yapraklı ormanlarda yetişen ceviz türlerinden en değerli olanıdır. Değerli bir park bitkisidir. Bahçeköy’de orman fakültesi parkında iyi gelişmiş birkaç kara ceviz örneği vardır [6,7]. 4.5.2. Yapısı Odunları dağınık büyük traheli gruba girer. Özü koyu, dış kısmı açık renkli, ağır ve güzel cila kabul eden odunları vardır. Öz odun ağaç yaşı ve yetişme yeri ile ilgili olarak çok değişkendir. Tekstür oldukça kaba, lifler düzgün ile dalgalıdır. Yıllık halka sınırları ve traheler çıplak gözle, öz ışınları ve boyuna paranşimler ise lup altında görülebilir. Düzgün yüzeyler elde edilebilir. Orta derecede körleştirme etkisi vardır. Çivilenme ve vidalanması iyidir. Orta derecede iyi yapıştırılır, çok iyi renk verilebilir ve çok iyi cila kabul eder. Astıma neden olabilir. Yavaş kurutulmalıdır, kalın materyalde iç çatlaklar meydana geleceğinden hızlı kurutmadan kaçınılmalıdır. Kullanım yerinde stabilitesi orta derecededir. Diri odun mikro organizmalara karşı hassas, öz odun orta derecede dayanıklıdır. Diri odun kolay, öz odun güç emprenye edilir. Cevizin kerestesi orta sert ve sıkı elyaflıdır. Yerli ağaçların en canlı renklisi ve zengin desenlisidir. Adi ceviz, diri odunu açık kül rengi veya biraz kırmızımtrak kül renginde öz odunu ise açık veya koyu kahverengindedir. Öz ışınları belirsiz, ancak lupla görülebilir. Hava kurusunun özgül ağırlığı 0,68 gr/cm3’tür. Odunu homojen, traheler dağınık ve büyük traheler çıplak gözle görülebilir. Normal olarak ceviz ağacı düzgün lifli, aletlerle kolay işlenebilir. 4.5.3. Osmanlılarda ağaç işçiliğinde kullanıldığı yerler Daha çok içmimaride oymadan dolayı kırılgan olmadığı için sedef, bağa ve kemik kakma işçiliklerinde, rahle, Kur’an mahfazaları, mücevher kutuları, çeyiz sandıkları, kündekarı işçiliğinde; özellikle kapı yapımlarında, oyma, bezeme işlerini gerektiren birçok yerlerde kullanılmışlardır [1,5].
Bu Haber 17.12.2009 tarihinde kayıt edilmiş ve 4791 kez okunmuştur.
